Vĩnh trú Nhật Bản: Dự thảo sửa đổi nói gì?

Thông tin đã biết: những điều kiện nào đang được sửa đổi?

Việc cấp phép vĩnh trú (永住許可) tại Nhật dựa trên ba điều kiện luật định: tư cách đạo đức tốt (素行善良), khả năng tự bảo đảm cuộc sống (独立生計要件) và phù hợp với lợi ích quốc gia (国益要件). Dự thảo sửa đổi hai điều kiện sau. Điều kiện tự bảo đảm cuộc sống được bổ sung các thước đo kinh tế cụ thể: thu nhập, quyền hưởng lương hưu và tài sản tài chính. Điều kiện lợi ích quốc gia chuyển từ “không gây hại” sang “chứng minh được lợi ích”, đồng thời bổ sung các khía cạnh như năng lực tiếng Nhật, hiểu biết về quy định và việc học của con.

Nếu được thông qua nguyên văn, dự thảo sẽ thay cách xét quen thuộc — cư trú mười năm, nộp đầy đủ thuế và bảo hiểm xã hội, hồ sơ hợp lệ — bằng một hệ thống tiêu chí định lượng về kinh tế và khả năng hòa nhập.

• 01Thu nhập hộ gia đình của người nộp đơn phải liên tục cao hơn mức thu nhập bình quân của các hộ Nhật Bản, có điều chỉnh theo số thành viên
• 02Lương hưu dự kiến trong tương lai phải đạt mức tương đương số tiền được nhận sau 30 năm tham gia Kosei Nenkin (厚生年金) với mức thu nhập đó
• 03Phần thiếu hụt có thể được bù bằng tài sản tài chính như tiền tiết kiệm (“tài sản bù đắp”, 補塡資産); số tiền cần có được điều chỉnh theo tuổi của người nộp đơn
• 04Việc cho phép người nộp đơn vĩnh trú phải mang lại lợi ích tích cực và cụ thể cho Nhật Bản
• 05Ngay cả người được miễn điều kiện tự bảo đảm cuộc sống (vợ/chồng và con của công dân Nhật, người có tư cách vĩnh trú và vĩnh trú đặc biệt, người được công nhận là người tị nạn, v.v.) cũng có thể bị đánh giá bất lợi nếu có nguy cơ thực tế trở thành “gánh nặng công” (公共の負担)
• 06Năng lực tiếng Nhật từ CEFR B1 trở lên (không áp dụng với người có tư cách chuyên môn cao và các diện tương tự)
• 07Hiểu biết về các chế độ và quy định của Nhật Bản đạt một mức nhất định trở lên
• 08Nếu người nộp đơn có con trong độ tuổi đi học, con phải theo học tiểu học hoặc trung học cơ sở

Hiểu nhầm phổ biến nhất: không phải “đóng bảo hiểm hưu trí đủ 30 năm”

Sau khi báo chí đưa tin, câu lan truyền nhanh nhất là “từ nay phải đóng bảo hiểm hưu trí đủ 30 năm mới được nộp đơn”. Cách hiểu này đã đảo ngược ý của dự thảo.

Dự thảo xét mức lương hưu dự kiến bạn sẽ nhận trong tương lai rồi so với một mức chuẩn. Mức chuẩn được xác định như sau:

Như vậy, “30 năm” là tham số dùng để xây dựng mức chuẩn, không phải thời gian đóng bắt buộc đối với bạn. Việc bạn đã đóng 8 hay 15 năm không phải tiêu chí quyết định. Điều cần xét là mức lương hưu dự kiến — ước tính từ tuổi hiện tại, quá trình đóng và thu nhập hiện tại — có đạt mức chuẩn hay không.

Tuổi mới là yếu tố tác động lớn, không phải số năm đã đóng

Đặt vào các trường hợp cụ thể (giả sử bắt đầu nhận lương hưu từ 65 tuổi):

Dự thảo có tính đến vấn đề này và đưa ra cơ chế giảm nhẹ: số tài sản bù đắp cần có được xác định theo tuổi tại thời điểm nộp đơn, người trẻ hơn cần ít hơn, với lý do họ còn nhiều năm để tích lũy tài sản. Điều này cũng có nghĩa là càng gần tuổi nhận lương hưu, bạn càng phải chứng minh có nhiều tài sản hơn.

Theo cách hiểu của May: càng trẻ thì càng dễ đáp ứng; nếu lớn tuổi hơn, bạn sẽ cần thu nhập cao hoặc tài sản sẵn có. Tuy nhiên, cách quy đổi tài sản để bù phần lương hưu thiếu hụt vẫn chưa được công bố.

Điều kiện thu nhập: ba điểm dễ bỏ sót

Nhìn qua, điều kiện thu nhập chỉ gói trong một câu: thu nhập hộ gia đình phải cao hơn mức bình quân của các hộ Nhật Bản. Nhưng những chi tiết trong các đoạn trích dự thảo mới là phần tạo ra tác động thực sự.

Điểm 1: không tính thu nhập của vợ/chồng diện phụ thuộc, nhưng vẫn tính người đó vào hộ

Dự thảo nêu rằng nếu một thành viên có tư cách lưu trú không nhằm mục đích làm việc — điển hình là diện “lưu trú gia đình” (家族滞在) — thì thu nhập từ hoạt động được cấp phép ngoài tư cách lưu trú (資格外活動許可, tức việc làm thêm) không được cộng vào thu nhập hộ gia đình. Lý do là ngay từ thiết kế, đây đã là khoản thu nhập mang tính ngoại lệ và bị giới hạn.

Tuy nhiên, người đó vẫn được tính vào số thành viên của hộ, trong khi ngưỡng thu nhập tăng theo số thành viên.

Điểm 2: người thân sống ở nước ngoài cũng được tính vào số thành viên

Dự thảo nêu rõ người thân do người nộp đơn chu cấp được tính vào số thành viên của hộ ngay cả khi không sống cùng, đồng thời nói rõ phạm vi này bao gồm cả người thân cư trú ở nước ngoài.

Nhiều người khai cha mẹ ở nước ngoài là người phụ thuộc để được khấu trừ thuế (扶養控除). Theo dự thảo, việc này sẽ nâng ngưỡng thu nhập bạn phải đáp ứng. Có tiếp tục khai người thân ở nước ngoài là người phụ thuộc hay không có thể trở thành một bài toán cần cân nhắc kỹ.

Điểm 3: hộ từ năm người trở lên phải đáp ứng thêm một khoản tăng

Với hộ có từ năm người trở lên, ngoài mức thu nhập xác định theo số thành viên, dự thảo còn cộng thêm một khoản do chi phí sinh hoạt cao hơn, rồi xét xem thu nhập hộ có đạt mức đã tăng đó không. Các gia đình đông người — kể cả hộ tăng số thành viên do người phụ thuộc ở nước ngoài như ở điểm 2 — sẽ chịu tác động trực tiếp.

Vậy ngưỡng thu nhập cụ thể là bao nhiêu?

Đến nay, Cục chưa công bố con số, cũng chưa cho biết sẽ dùng số liệu thống kê nào. Để bạn hình dung quy mô, dưới đây là các mức bình quân mới nhất đã công bố trong Khảo sát tổng hợp điều kiện sống của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (khảo sát năm 2025, phản ánh thu nhập trong năm 2024):

Có hai điểm cần lưu ý. Thứ nhất, việc chọn nhóm hộ làm chuẩn tạo ra khác biệt rất lớn: ngưỡng theo “hộ có trẻ em” cao hơn gần 3.000.000 yên so với ngưỡng theo “tất cả các hộ”. Thứ hai, bản thân mức bình quân đang tăng nhanh — thu nhập năm 2024 tăng 7,3% so với năm trước (dù theo các bản tin, vẫn thấp hơn mức đỉnh của thập niên 1990). Nếu lấy “mức bình quân của khảo sát mới nhất” làm chuẩn, ngưỡng sẽ tăng dần qua từng năm: đạt năm nay không có nghĩa là năm sau vẫn đạt.

Lương hưu và tài sản bù đắp: xét theo hộ gia đình

Điều kiện lương hưu không xét riêng người nộp đơn. Dự thảo nêu rằng về nguyên tắc, mức chuẩn và số tài sản bù đắp cũng được đánh giá theo hộ có chung sinh kế:

• Nếu có vợ/chồng, lương hưu dự kiến của hai người được cộng lại;
• mức dùng để đối chiếu là mức chuẩn cộng số lương hưu mà vợ/chồng sẽ nhận nếu tham gia với tư cách người phụ thuộc thuộc nhóm bảo hiểm số 3 (国民年金第3号被保険者) trong cùng thời gian;
• số tài sản bù đắp cần có cũng tăng tương ứng.

Điều này có nghĩa là hộ chỉ có một người tạo thu nhập không tự động bị loại chỉ vì vợ/chồng chưa từng tham gia Kosei Nenkin — phía mức chuẩn cũng được điều chỉnh. Tuy nhiên, quá trình tham gia bảo hiểm hưu trí của cả hai người đều sẽ được đưa vào xét.

Tiếng Nhật trình độ B1: đã có bảng quy đổi

Dự thảo yêu cầu năng lực tiếng Nhật “tương đương B1 (người sử dụng độc lập) trở lên”, không áp dụng với người có tư cách chuyên môn cao và các diện tương tự. B1 là bậc của CEFR, không phải cấp độ JLPT, nên câu hỏi đặt ra là: kết quả JLPT nào được tính là B1?

Không cần đoán. JLPT đã thông báo rằng từ kỳ thi tháng 12/2025, phiếu kết quả của thí sinh đỗ có ghi bậc CEFR tham chiếu, và bảng quy đổi đã được công bố:

Từ đó có hai điều cần hiểu:

• Đỗ N3 không đồng nghĩa với đạt B1. Đỗ N3 sát mức tối thiểu (95–103 điểm) được xếp A2. Bạn cần từ 104 điểm trở lên.
• Đỗ N2 là đạt ít nhất B1 — điểm đỗ N2 là 90, cũng là điểm bắt đầu của khoảng B1.

Hai điều kiện dễ bị bỏ sót:

• Chỉ thí sinh đỗ mới được ghi bậc CEFR. JLPT yêu cầu đạt cả tổng điểm lẫn điểm tối thiểu của từng phần; nếu một phần dưới mức tối thiểu thì vẫn trượt, bất kể tổng điểm, và ô bậc CEFR sẽ ghi “＊”.
• Bảng quy đổi chỉ bao quát một phần năng lực mà CEFR đánh giá. JLPT nêu rõ việc đối chiếu chỉ áp dụng cho các nội dung bài thi đánh giá — kiến thức ngôn ngữ (từ vựng/ngữ pháp), đọc và nghe — không áp dụng cho khả năng tạo lập ngôn ngữ (nói, viết) hoặc tương tác. Vì vậy, nhãn B1 ở đây chỉ phản ánh năng lực tiếp nhận ngôn ngữ.

Những điều Cục chưa công bố gồm: chấp nhận chứng chỉ nào, xử lý thế nào với phiếu kết quả cũ (trước tháng 12/2025, chưa có dòng CEFR), và tốt nghiệp đại học tại Nhật có được dùng thay thế hay không. Đây là một trong những khoảng trống lớn nhất của dự thảo.

Điều kiện lợi ích quốc gia: từ “không gây hại” sang “mang lại lợi ích rõ ràng”

Nếu chỉ nhớ một câu trong dự thảo, bạn nên nhớ câu sau, nằm trong phần giải thích điều kiện lợi ích quốc gia:

Nếu câu này được giữ trong bản cuối cùng, cách xét điều kiện sẽ thay đổi. Trên thực tế, điều kiện này lâu nay gần giống một danh sách kiểm tra để loại trừ vấn đề: không có tiền án, đã nộp thuế, đã đóng bảo hiểm xã hội, đã thực hiện các nghĩa vụ thông báo. Dự thảo chuyển sang yêu cầu bằng chứng thể hiện đóng góp thực tế của bạn cho kinh tế và tài chính công, công nghiệp, ngoại giao, cộng đồng địa phương, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội, văn hóa, nghệ thuật và thể thao của Nhật Bản.

Dự thảo cũng nhắc lại rằng quyết định thuộc quyền quyết định rộng của Bộ trưởng Tư pháp, và các yếu tố được cân nhắc bao gồm bối cảnh quốc tế liên quan đến quản lý xuất nhập cảnh, xu hướng dân số Nhật Bản và nhu cầu lao động của các ngành. Nói cách khác, cùng một hoàn cảnh cá nhân có thể được đánh giá khác nhau tùy bối cảnh vĩ mô.

Được miễn điều kiện sinh kế cũng chưa chắc an toàn

Luật Quản lý xuất nhập cảnh cho phép vợ/chồng và con của công dân Nhật, người có tư cách vĩnh trú và vĩnh trú đặc biệt, cùng người được công nhận là người tị nạn được cấp vĩnh trú mà không cần đáp ứng điều kiện tự bảo đảm cuộc sống. Dự thảo giữ ngoại lệ này nhưng bổ sung: nếu hộ gia đình thực tế đang là “gánh nặng công”, hoặc có nguy cơ thực tế trở thành gánh nặng công mà không có hoàn cảnh đặc biệt, thì có thể bị đánh giá bất lợi.

Cũng trong đoạn này, dự thảo nêu rằng yếu tố trên phải được đánh giá tổng thể, chú trọng sự ổn định cư trú của cả gia đình và cân nhắc nhân đạo. Theo các nguồn tin chính phủ được báo chí dẫn lại, việc xét duyệt từ lâu đã áp dụng góc nhìn này; dự thảo chỉ ghi rõ thành văn bản.

Theo cách hiểu của May, điều được nhắm tới ở đây là sự phụ thuộc lâu dài vào mạng lưới an sinh xã hội, với kỳ vọng mỗi người tự gánh phần trách nhiệm của mình.

Thời điểm áp dụng: ba mốc dễ nhầm lẫn

Phần này cần đọc kỹ vì nó quyết định bạn có còn kịp hay không. Có ba mốc thời gian riêng biệt:

Giải thích dòng thứ ba: ngày sửa đổi là 1/10/2026, lùi sáu tháng là 1/4/2026. Nghĩa là:

Cần phân biệt: đây không phải luật hồi tố mà là thay đổi tiêu chí xét duyệt, trong đó hồ sơ đang xử lý được xét theo tiêu chí có hiệu lực tại thời điểm ra quyết định. Cách làm này không hiếm trong thực tiễn hành chính, dù từ phía người nộp đơn, cảm giác vẫn vậy: nộp theo một bộ quy định nhưng có thể được quyết định theo bộ khác.

Hai thay đổi khác diễn ra cùng thời điểm

Chỉ nhìn vào hướng dẫn sẽ chưa thấy hết bức tranh. Hai ngày 1/10/2026 và 1/4/2027 cũng là mốc của hai thay đổi riêng biệt khác.

Lệ phí xin vĩnh trú: từ 10.000 lên 200.000 yên (dự thảo nghị định)

Nội dung này có hai cấp. Ở cấp luật: Luật sửa đổi Luật Quản lý xuất nhập cảnh, được thông qua ngày 29/5/2026 và công bố ngày 5/6/2026, đã nâng mức trần lệ phí thủ tục xuất nhập cảnh (trần lệ phí vĩnh trú lên gấp 30 lần mức hiện hành). Ở cấp nghị định: mức thu thực tế và ngày bắt đầu do nghị định của Nội các quy định. Ngày 3/7/2026, Cục công bố dự thảo nghị định và mở lấy ý kiến công chúng (3/7–2/8/2026). Dự thảo quy định:

Những chi tiết dễ bị bỏ qua:

• Mốc tính là ngày tiếp nhận hồ sơ, không phải ngày chấp thuận — hồ sơ được tiếp nhận từ ngày 1/10/2026 trở đi chịu lệ phí mới.
• Gia hạn và đổi tư cách chuyển sang biểu phí theo thời hạn được cấp: thời hạn càng dài, lệ phí càng cao.
• Có cơ chế giảm phí nhưng phạm vi hẹp: người nộp đơn phải khó khăn đến mức tương đương người cần được bảo trợ theo Luật Trợ giúp công và có lý do cần cân nhắc nhân đạo. Khi đó, lệ phí thủ tục lưu trú giảm còn 10.000 yên, còn vĩnh trú là 20.000 yên.
• Không thể nộp hồ sơ xin vĩnh trú trực tuyến, nên thủ tục này không được hưởng mức giảm phí dành cho hồ sơ trực tuyến.

Nội dung này cũng mới ở giai đoạn dự thảo nghị định và lấy ý kiến công chúng; mức thu cuối cùng sẽ theo nghị định được ban hành.

Quy định thu hồi tư cách vĩnh trú có hiệu lực từ 1/4/2027

Luật sửa đổi Luật Quản lý xuất nhập cảnh được thông qua và công bố vào tháng 6/2024 (Luật số 59 năm 2024) đã mở rộng các căn cứ thu hồi tư cách lưu trú riêng đối với người có tư cách vĩnh trú. Nghị định đã ấn định ngày có hiệu lực là 1/4/2027, trùng ngày bộ tiêu chí xét duyệt mới bắt đầu áp dụng về nguyên tắc (cũng là ngày chế độ lao động phát triển kỹ năng mới bắt đầu, trong khi chế độ thực tập sinh kỹ năng sẽ dần bị bãi bỏ qua giai đoạn chuyển tiếp khoảng ba năm). Các căn cứ bổ sung chủ yếu gồm cố ý không nộp thuế và không đóng bảo hiểm xã hội, một số hình phạt hình sự và vi phạm nghĩa vụ theo luật.

Cách hiểu phổ biến là tiêu chuẩn áp dụng tập trung vào hành vi “cố ý và có ác ý”; việc không đóng do bệnh tật hay mất việc không phải đối tượng mà chế độ này nhắm tới, và hoàn cảnh sẽ được xét từng trường hợp. Tuy nhiên, hướng thay đổi rất rõ: được cấp vĩnh trú không còn là đích cuối — sau đó vẫn phải tiếp tục đáp ứng các điều kiện.

Ngay tại Nhật cũng có nhiều luồng ý kiến

Điều này đáng chú ý hơn bạn có thể nghĩ, bởi nhiều người dễ cho rằng chỉ có người nước ngoài đang sống tại Nhật phản đối. Bài viết của Asahi có mục bình luận, và cả hai người đóng góp ý kiến đều đưa ra những phê bình thẳng thắn.

Eriko Suzuki, giáo sư Đại học Kokushikan (国士舘大学), chuyên gia về chính sách nhập cư, lưu ý rằng luật sửa đổi năm 2024 đã bổ sung các căn cứ thu hồi tư cách lưu trú dành riêng cho người có tư cách vĩnh trú. Bản hướng dẫn cũng đã được sửa đổi hai lần kể từ đó (tháng 11/2024 và tháng 2/2026), khiến yêu cầu cao hơn đáng kể so với trước. Bà nhận định việc tiếp tục bổ sung lần sửa đổi này — đồng thời áp dụng hồi tố các tiêu chí về “thu nhập” và “gánh nặng cho nguồn lực công” đối với hồ sơ nộp từ tháng 4 — là biểu hiện của chủ nghĩa bài ngoại do nhà nước thúc đẩy.

Ayaka Wada, nhạc sĩ kiêm nhà văn, đặt câu hỏi ngay từ cách nêu vấn đề: vì sao lại cần cụm từ “người có tư cách vĩnh trú có hành vi ác ý”, thế nào là ác ý, và nhóm này được cho là chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng số người có tư cách vĩnh trú? Bà lưu ý rằng lý do được đưa ra là bảo vệ những người có tư cách vĩnh trú không có hành vi ác ý khỏi định kiến, nhưng gánh nặng bổ sung lại đặt lên tất cả những người dự định nộp hồ sơ. Bà cũng đặt câu hỏi vì sao người lao động nước ngoài đóng thuế như mọi người lại bị đặt dưới yêu cầu không trở thành “gánh nặng cho nguồn lực công” — và liệu có phù hợp khi dùng cụm từ này để nói về con người hay không.

Những việc bạn có thể làm ngay

• 01Kiểm tra mức lương hưu dự kiến qua Nenkin Teiki-bin (ねんきん定期便) hoặc Nenkin Net (ねんきんネット). Đây là yếu tố duy nhất trong nhóm yêu cầu mới mà bạn có thể tự xác định bằng con số ngay hôm nay.
• 02Rà soát lịch sử đóng thuế và bảo hiểm xã hội. Ngay cả theo quy định hiện hành, việc đóng đúng hạn mới giúp bạn tránh bị đánh giá bất lợi — các khoản đóng muộn vẫn để lại dấu vết trên giấy chứng nhận.
• 03Tính đúng số người trong hộ gia đình, bao gồm vợ hoặc chồng có visa phụ thuộc (家族滞在) và người thân ở nước ngoài mà bạn kê khai là người phụ thuộc, rồi kiểm tra xem mình có thuộc nhóm từ năm người trở lên hay không.
• 04Kiểm tra thời điểm cấp giấy chứng nhận tiếng Nhật. Bạn đã đỗ N2, hay đỗ N3 với tổng điểm từ 104 trở lên? Nếu định dự thi, hãy lưu ý rằng chỉ phiếu báo điểm từ kỳ thi tháng 12/2025 trở đi mới có dòng ghi trình độ CEFR.
• 05Cân nhắc “khi nào nộp hồ sơ” bằng những yếu tố cụ thể: chênh lệch lệ phí, phạm vi áp dụng hồi tố và giấy tờ của bạn đã thực sự đầy đủ hay chưa. Nộp khi rõ ràng chưa đáp ứng yêu cầu có nguy cơ bị từ chối — rồi phải nộp lại theo mức lệ phí mới.
• 06Theo dõi trang chính thức. Khi dòng phiên bản trên trang hướng dẫn của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản (出入国在留管理庁) không còn ghi “sửa đổi ngày 24/2/2026”, đó là lúc văn bản chính thức đã được công bố.

FAQ